Misschien herken je het: je hebt minder vaak spontaan zin in seks, opwinding lijkt langer te duren of je merkt dat je lichaam anders reageert dan vroeger. Al snel wordt dan gedacht aan de overgang. Maar ligt het echt alleen aan hormonen? Of speelt er meer?
Geen tijd om alles te lezen? Dit zijn de 3 belangrijkste inzichten:
- Minder seksueel verlangen betekent niet automatisch dat je ‘libido’ verdwenen is. Verlangen ontstaat lang niet altijd spontaan. Het kan juist op gang komen ná ontspanning, aanraking, plezier en verbinding.
- Hormonen zijn maar een deel van het verhaal. Tijdens de overgang kan je lichaam anders reageren, maar ook stress, vermoeidheid, een vol hoofd en weinig ruimte voor jezelf hebben invloed op seksualiteit.
- Opwinding mag meer tijd nodig hebben. Je seksualiteit hoeft niet te verdwijnen wanneer je ouder wordt. Soms vraagt je lichaam simpelweg om andere omstandigheden, meer aandacht en opnieuw ontdekken wat prettig voelt.
Van zwangerschappen naar de overgang
Laatst zat ik met een groep vriendinnen aan tafel en viel het me op hoe onze gesprekken veranderen. Waar het een paar jaar geleden vooral ging over zwangerschappen, bevallingen en gebroken nachten, hebben we het nu steeds vaker over hormonen, energie, stemmingen en de eerste tekenen van de overgang.
Dat klinkt misschien wat vroeg. Onze kinderen zijn tenslotte nog lang geen volwassenen. Ze zijn tussen de twee en elf jaar oud en de meesten van ons zitten nog midden in de drukte van schoolpleinen, zwemlessen, sportclubs en kinderfeestjes. Toch merken we dat dit onderwerp steeds vaker voorbij komt. Niet omdat we allemaal al midden in de menopauze zitten, maar omdat we ons realiseren dat de overgang geen gebeurtenis is die ineens op je vijftigste begint. Het is een proces dat jarenlang kan duren. En zoals dat gaat onder vriendinnen: zodra één iemand erover begint, blijken er ineens veel meer herkenbare verhalen te zijn.
Hoewel onze levens op dit moment nog grotendeels draaien om jonge kinderen, werk en gezin, voelen we ook dat er langzaam iets verandert. Veel gezinnen zijn compleet. De gesprekken over zwanger worden maken steeds vaker plaats voor gesprekken over gezondheid, vitaliteit en hoe we goed voor onszelf kunnen blijven zorgen. En daar hoort seksualiteit natuurlijk ook bij. Want eerlijk is eerlijk: tussen werk, kinderen, huishoudelijke taken en alle andere verantwoordelijkheden schiet aandacht voor jezelf en je relatie er soms behoorlijk bij in. Tegelijkertijd horen we van vrouwen die iets ouder zijn dat hun seksualiteit verandert. Minder spontaan verlangen, meer tijd nodig om opgewonden te raken, droogheid, soms pijn of simpelweg het gevoel dat seks niet meer zo vanzelfsprekend gaat als vroeger.
‘Libido’ zegt eigenlijk te weinig
Wanneer het over seksualiteit tijdens de overgang gaat, wordt vaak gesproken over een verminderd ‘libido’. Alsof er ergens in ons lichaam een voorraad zin zit die door hormonale veranderingen langzaam leger raakt. Maar seksueel verlangen werkt veel complexer dan dat.
Seksuoloog Ellen Laan heeft veel aandacht besteed aan het idee dat verlangen bij veel vrouwen helemaal niet spontaan uit het niets ontstaat. We denken vaak dat de volgorde ongeveer zo hoort te zijn: je hebt zin, zoekt toenadering en vervolgens ontstaat seks. Maar voor veel vrouwen werkt het eerder andersom. Er ontstaat rust, een fijne aanraking, een moment van verbinding of je voelt je gezien. Je merkt dat iets prettig voelt en vervolgens kan opwinding ontstaan. Vanuit die opwinding kan daarna pas verlangen volgen.
Dat inzicht vond ik zelf ontzettend verhelderend. Want hoeveel vrouwen denken niet dat er iets mis met hen is wanneer ze niet spontaan zin hebben in seks? Terwijl de vraag misschien niet is: “Waarom heb ik geen zin?”, maar veel meer: “Zijn de omstandigheden waarin mijn verlangen kan ontstaan eigenlijk nog wel aanwezig?”
Misschien hebben we niet minder verlangen, maar minder ruimte
Wat ik soms jammer vind, is dat bijna iedere verandering in seksualiteit automatisch wordt toegeschreven aan de overgang. Natuurlijk spelen hormonen een rol, maar laten we ook eerlijk zijn over de fase waarin veel vrouwen zich bevinden. De vrouwen die ik ken combineren werk, een gezin, een huishouden, sociale verplichtingen, sportclubs, schoolzaken en soms ook nog de zorg voor ouders. We staan de hele dag aan.
Wanneer je hoofd vol zit met broodtrommels, afspraken, deadlines, boodschappen en alles wat nog geregeld moet worden, is het eigenlijk helemaal niet zo vreemd dat je lichaam ’s avonds niet binnen enkele seconden overschakelt naar ontspanning en seksuele opwinding. Misschien hebben we dus niet alleen minder verlangen, maar vooral minder ruimte om verlangen te voelen. Wanneer je hoofd voortdurend bezig is, blijft er simpelweg minder aandacht over voor lichamelijke sensaties, fantasie en erotiek.
Hormonen doen natuurlijk wél iets
Dat betekent niet dat de overgang geen invloed heeft op seksualiteit. Tijdens de overgang veranderen hormoonspiegels en dat kan merkbaar zijn in het lichaam. Sommige vrouwen merken bijvoorbeeld dat ze minder makkelijk vochtig worden, dat opwinding meer tijd nodig heeft of dat seks anders of minder comfortabel voelt.
En daar kan weer een nieuw patroon uit ontstaan. Wanneer seks vaker ongemakkelijk of pijnlijk is, is het logisch dat je lichaam er minder naar gaat verlangen. Je verwacht misschien al dat het niet prettig zal zijn, waardoor je minder ontspant. Daardoor komt de opwinding moeilijker op gang en kan seks opnieuw minder prettig voelen. Zo kan iets wat klein begon zichzelf steeds verder versterken.
Wat ik hoor van vrouwen die al verder zijn in deze levensfase, is dat hun lichaam soms simpelweg andere voorwaarden nodig heeft dan vroeger: meer tijd, meer aandacht, meer stimulatie, meer ontspanning en misschien vooral minder haast. Toch verwachten we vaak dat seks nog precies hetzelfde moet werken als tien of twintig jaar geleden. Maar ons lichaam verandert gedurende ons hele leven. Waarom zou onze seksualiteit dan altijd hetzelfde blijven?
Misschien is de interessantste vraag daarom niet: “Hoe krijg ik mijn oude seksualiteit terug?”, maar: “Wat heeft mijn lichaam nú nodig om seksualiteit prettig te kunnen beleven?”
Wat kun je zelf eens onderzoeken?
Het kan helpen om niet alleen te kijken naar hoeveel zin je hebt, maar breder naar wat er rondom seksualiteit gebeurt. Heb je voldoende rust om iets in je lichaam te kunnen voelen? Voel je je verbonden met je partner? Krijgt je lichaam genoeg tijd om opgewonden te raken? Is wat jullie doen nog steeds prettig voor jou? Kun je aangeven wat je nodig hebt? Is er pijn, droogheid of ongemak? En is er ook ruimte voor intimiteit zonder dat het meteen tot seks hoeft te leiden?
Dat zijn misschien minder eenvoudige vragen dan: “Hoe is mijn ‘libido’?”, maar ze vertellen vaak veel meer.
Seksualiteit hoeft niet minder te worden
Wat ik mooi vind aan de verhalen van vrouwen die al verder zijn in de overgang, is dat seksualiteit lang niet altijd verdwijnt. Soms verandert ze vooral. Sommige vrouwen vertellen dat ze minder behoefte hebben aan snelle seks en juist meer aan aandacht, intimiteit en verbinding. Anderen ontdekken opnieuw wat ze prettig vinden, misschien omdat ze zichzelf inmiddels beter kennen en duidelijker durven zeggen wat ze wel en niet willen.
Misschien is dat ook een mooie kant van ouder worden. Je lichaam verandert, maar je zelfkennis groeit vaak mee. Je bent misschien minder bezig met hoe seks ‘hoort’ te gaan en kunt steeds beter ontdekken wat voor jou daadwerkelijk prettig is. Seksualiteit hoeft daardoor niet armer te worden. Misschien kan ze juist bewuster worden.
Dus: ligt het aan de overgang?
Soms deels. Maar het verhaal is meestal groter dan hormonen alleen. Seksueel verlangen en opwinding worden beïnvloed door je lichaam, maar ook door stress, slaap, je relatie, verwachtingen, eerdere ervaringen, pijn, mentale ruimte en de manier waarop je seksualiteit beleeft.
Daarom is ‘minder libido’ eigenlijk zo’n beperkte uitleg. Het zegt weinig over waarom verlangen minder aanwezig is. En juist daar begint het interessant te worden. Want wanneer je beter begrijpt waarom jouw lichaam reageert zoals het reageert, kun je ook onderzoeken wat er nodig is om daar verandering in te brengen.
Blijf je hiermee rondlopen?
Merk je dat je seksueel verlangen veranderd is, dat opwinding moeilijker ontstaat, dat seks minder prettig of pijnlijk is geworden of dat jij en je partner steeds opnieuw in hetzelfde patroon terechtkomen? Je hoeft niet eerst zelf uit te zoeken waar het precies aan ligt.
Bij Afexa kijken we samen naar het hele plaatje: je lichaam, je gedachten, je relatie, je seksuele reactie en de levensfase waarin je je bevindt.
Wil je eens bespreken wat er bij jou speelt? Plan dan een introductiegesprek. Tijdens dit gesprek kijken we samen naar jouw situatie en welke behandelaar en welk traject het beste bij je passen.
© Afexa
